Rusya’da internet üzerindeki devlet kontrolü ve yabancı uygulamalara yönelik kısıtlamalar artarken, kullanıcılar VPN’ler, çift telefon kullanımı ve devlet destekli uygulamalar arasında giderek daha karmaşık dijital çözümler geliştiriyor
A+ Yazı Boyutunu BüyütA– Yazı Boyutunu Küçült
Rusya’da internet üzerindeki devlet denetimi sıkılaştıkça, kullanıcılar çevrimiçi kısıtlamaları aşmak için daha sofistike yöntemlere yöneliyor. Reuters’ın haberine göre ülkede VPN kullanımı hızla artarken, bazı vatandaşlar ve hatta devlet görevlileri bile dijital hayatlarını bölerek iki ayrı telefon kullanmaya başladı.
Reuters’ın aktardığına göre Moskova’da bir iç mimar, yabancı arkadaşlarıyla iletişim kurmak için ABD merkezli WhatsApp’a erişmek amacıyla VPN kullanırken, aynı gün içinde Rus Demiryolları bilet sitesine girmek için VPN’i kapatmak zorunda kalıyor. Devlet kontrolündeki MAX uygulamasını ise ayrı bir telefondan kullanıyor. Bu “dijital bölünme”, Rusya’daki yeni internet düzeninin günlük yaşam üzerindeki etkisini ortaya koyuyor.
VPN kullanımında patlama
Reuters’ın aktardığı verilere göre, yalnızca mart ayında Google Play üzerinden en popüler beş VPN uygulaması 9,2 milyon kez indirildi. Bu rakam, bir yıl öncesine göre 14 kat artış anlamına geliyor. Levada Center verileri ise VPN kullandığını söyleyen Rusların oranının 2022’de %23 iken 2026’da %36’ya yükseldiğini gösteriyor.
Uzmanlara göre bu artış, Rusya’nın Ukrayna savaşı sonrası hızlandırdığı “dijital egemenlik” politikalarının doğrudan sonucu. Kremlin, yabancı platformları kısıtlarken vatandaşları devlet destekli alternatiflere yönlendirmeye çalışıyor.
Yabancı uygulamalara erişim kısıtlanıyor
Rusya’da WhatsApp ve Telegram gibi yaygın mesajlaşma uygulamaları çeşitli bölgelerde engelleniyor veya yavaşlatılıyor. Devlet, bu platformları “güvenlik riski” ve “yasadışı içerik” gerekçesiyle hedef alırken, kullanıcılar VPN üzerinden erişim sağlamaya çalışıyor.
Buna karşılık Roskomnadzor, yüzlerce VPN hizmetine erişim engeli getirdi. Bu durum, kullanıcılar ile devlet arasında sürekli bir “kedi-fare oyunu” yaratmış durumda.
İnternet kesintileri ve ekonomik etkiler
Son aylarda bazı bölgelerde mobil internet günlerce kapatıldı. Gerekçe olarak Ukrayna’ya ait insansız hava araçlarının ağ bağlantılarını kullanabileceği iddiası gösterildi. Bu kesintiler bankacılık, e-ticaret ve ulaşım gibi kritik alanları da etkiledi.
Mart ayında Moskova’da yaklaşık üç hafta süren kesintiler, iş dünyasında ve kamu hizmetlerinde ciddi aksamalara yol açtı. E-ticaret platformu Wildberries’in internet trafiğinde %10 düşüş yaşandığı bildirildi.
Devlet uygulamaları ve gözetim endişesi
Kremlin, vatandaşları devlet destekli MAX uygulamasını kullanmaya teşvik ediyor. Ancak bazı kullanıcılar uygulamanın gözetim amaçlı kullanılabileceğinden endişe ediyor. VK şirketi bu iddiaları reddediyor.
Güvenlik kaygıları nedeniyle bazı kullanıcıların MAX yüklü cihazlarda mikrofon ve kamerayı bile çıkardığı belirtiliyor. Bazı kaynaklara göre, devlet görevlileri bile kişisel ve iş amaçlı dijital yaşamlarını ayırmak için VPN ve ikinci telefon kullanıyor.
Artan memnuniyetsizlik
Kamuoyu araştırmaları, internet kısıtlamaları, artan fiyatlar ve savaş yorgunluğunun Putin yönetimine yönelik memnuniyetsizliği artırdığını gösteriyor. Resmî anketlerde destek oranları düşüş eğilimi sergiliyor.
Kremlin ise internet kısıtlamalarının “geçici ve güvenlik amaçlı” olduğunu savunuyor. Ancak yetkililer, seçim dönemi yaklaşırken bu önlemlerin siyasi etkilerinin yönetilmesi gerektiğini de kabul ediyor.
Rusya’da dijital alan, devlet kontrolü ile kullanıcıların kaçınma stratejileri arasında giderek daha parçalı bir yapıya dönüşüyor. VPN kullanımı, çift cihaz taşıma ve alternatif uygulamalara yönelim, ülkede yeni bir “paralel internet ekosistemi” oluşturmuş durumda.
