İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in öldürülmesinin ardından Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İran Cumhurbaşkanı’na taziye mesajı gönderirken, Pekin yönetimi olayı sert bir dille kınadı.
Rus siyaset bilimci Fedor Lukyanov’a göre, bir BM üyesi ülkenin meşru liderinin hedef alınması uluslararası ilişkilerde yeni bir dönemin başlangıcı olabilir.
İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, ABD ve İsrail’in ortak operasyonunda hayatını kaybetti. Yaklaşık 37 yıldır ülkenin en üst düzey karar mercii olan Hamaney’in ölümü, dünya genelinde yankı uyandırdı.
Putin’den Sert Taziye Mesajı
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İran Cumhurbaşkanı’na gönderdiği taziye mesajında olayı “tüm insanlık ahlakı ve uluslararası hukuk normlarını ihlal eden alaycı bir cinayet” olarak nitelendirdi.
Çin Dışişleri Bakanlığı da resmi açıklamasında “şiddetle protesto ettiklerini” ve yaşananları kınadıklarını duyurdu.
“Uluslararası İlişkilerde Yeni Dönem”
Dış ve Savunma Politikaları Konseyi Başkanı, Rusya in Global Politika dergisi genel yayın yönetmeni Fedor Lukyanov, Business FM’e yaptığı değerlendirmede olayın uluslararası sisteme etkilerini analiz etti.
Lukyanov’un çarpıcı tespitleri şöyle:
“Birleşmiş Milletler üyesi, uluslararası toplumun meşru bir katılımcısı olan ve son ana kadar resmi müzakereler yürütülen bir devletin lideri, bir uyuşturucu karteli lideri gibi ortadan kaldırıldı. Bu, uluslararası ilişkilerde farklı bir tipe geçiş anlamına geliyor. Size şu mesaj veriliyor: Siz muhatap değilsiniz, siz hedefsiniz. Bir anda masanın diğer tarafında oturan kişi konumundan kurban konumuna düşebilirsiniz.”
Diplomasinin Temelleri Sarsıldı
Lukyanov’a göre bu eylem, diplomasinin tüm temel ilkelerini sarstı:
“Uluslararası hukuku zaten unutun. Böyle bir durumda nasıl müzakere yürütebilirsiniz? Karşınızdakilerin her an size doğrudan saldırıya geçebileceğini biliyorsanız…”
Analist, İran liderinin güvenlik önlemlerine de dikkat çekti. İsrailli yetkililerin sık sık Hamaney’in sığınaklarda saklandığı yönündeki açıklamalarına rağmen, liderin aslında korunaksız olduğu ortaya çıktı. Lukyanov, bu durumun dünya liderlerinin güvenlik politikalarını gözden geçirmesine yol açacağını belirtiyor.
Nükleer Silah Sahipleri İçin Kritik Ders
Lukyanov’un en dikkat çekici uyarısı ise nükleer silah sahibi ülkelerin liderlerine yönelik oldu:
“Bu, kitle imha silahına sahip ülkelerin liderleri için özellikle önemli bir ders. ‘Biz de aynısını yapabiliriz’ düşüncesi kadar, ‘Benim başıma da böyle bir şey gelebilir, o zaman hiçbir çıkış yolum kalmaz ve her şeyi yapabilirim’ düşüncesi de şekilleniyor.”
İran’da Rejim Kırılgan mı?
Lukyanov, İran yönetim sisteminin hayatta kalma kapasitesine vurgu yapıyor:
“İran yönetim sistemi, geçmişte çok önemli askeri ve siyasi figürlerin ortadan kaldırılmasına rağmen hayatta kalma konusunda inanılmaz bir yetenek gösterdi. Şimdi soru, bu sistemin saldırganlığa ne kadar direnebileceği.”
Trump ve Netanyahu’nun Riski
Lukyanov’a göre operasyonun uzaması halinde hem Trump hem de Netanyahu için sorunlar büyüyebilir:
“Trump için özellikle riskli. Büyük askeri kampanyaları sevmeyen bir lider olarak bilinir, ama risk aldı. ABD kamuoyu yoklamalarına göre İran’a karşı güç kullanımı hiçbir zaman popüler bir fikir olmadı. Tepkiler İran’la ilgili olmaktan çok, ‘Trump’ın kimseye danışmadan başka bir ülkeye savaş ilan etme hakkı var mı?’ sorusu etrafında şekillenecek.”
Avrupa’nın İkilemi
Avrupa’nın durumunu “şaşkınlık” olarak tanımlayan Lukyanov, kıtanın zor durumda olduğunu belirtiyor:
“Patronlarına karşı çıkmaya cesaret edemiyorlar ama uluslararası hukuka tamamen aykırı bu eylemleri desteklemeye de dilleri pek varmıyor. Ancak zamanla döneceklerdir. Özellikle ABD ve İsrail eylemlerinde başarılı olursa, Avrupa ‘yeni İran’a bakalım’ diyecektir.”
Dünya Çapında Tepkiler
Hamaney’in öldürülmesinin ardından İran başta olmak üzere Şii nüfusun yoğun olduğu ülkelerde kitlesel protesto gösterileri düzenleniyor. Göstericiler, suikastı kınayarak İran liderliğine destek mesajları veriyor.
