Halkbank, Türkiye ve ABD’nin anlaştığı İran’a yaptırımları delmekten başlatılan yaptırım davasının düşürülmesine dair dilekçenin mahkemeye sunulduğunu duyurdu.
ABD ile İsrail’in İran’a karşı başlattıkları savaş ateşkese rağmen devam ederken, Türkiye’nin devlet bankası Halkbank’ın “İran’a karşı ABD yaptırımlarını delmek” suçlamasıyla yargılandığı ABD’deki davada uzlaşmaya varıldığı Mart ayında ortaya çıkmıştı.
Halkbank, bugün Kamuyu Aydınlatma Platformu’na (KAP) yaptığı açıklamayla yaklaşık 9 yıldır devam eden ceza davasının son aşamaya girdiğini duyurdu.
Buna göre, ABD Adalet Bakanlığı Güney New York Bölge Savcılığı ile Halkbank arasında 11 Mart 2026 tarihinde yürürlüğe giren “Kovuşturmanın Ertelenmesi Anlaşması” kapsamında öngörülen “Uyum Raporu”nun ABD Adalet Bakanlığı Güney New York Bölge Savcılığı ile ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Dairesi’ne (OFAC) zamanında teslim edildiği belirtildi.
Ve şöyle denildi: “Uyum Raporunun teslim edilmesi sonrasında uzlaşma anlaşması uyarınca Halkbank ve ABD Adalet Bakanlığı Güney New York Bölge Savcılığı, ceza davasının düşürülmesine dair müşterek imza edilen dilekçeyi, ABD Güney New York Bölge Mahkemesine 10 Haziran 2026 tarihinde sunmuştur.
ABD Güney New York Bölge Mahkemesi’nin kısa süre içerisinde müşterek talep dilekçesini dikkate alarak ceza davasının düşürülmesini onaylaması ile birlikte 9 yıldır devam eden ceza davası tamamıyla sona erecektir.”
Yani son bir onay bekleniyor. Böylelikle dava düşmüş olacak. Mahkeme onayının ardından 9 yıllık dosya tamamen kapanacak.
KİM, NE İLE SUÇLANDI?
Peki neydi bu dava? Neden bu kadar uzadı?
Halkbank davası, ABD’nin AKP iktidarına karşı kullandığı bir kozdu. İran fonlarının yasadışı aktarımı iddiasıyla milyar dolarlık cezalar ve SWIFT sisteminden çıkarılma riski gündeme getirilmişti. İddianamede bankanın İran’a yönelik ekonomik yaptırımların aşılması için karmaşık bir mekanizma kurduğu öne sürüldü. Suçlamalar şöyleydi:
İran’ın petrol ve doğalgaz gelirlerini aklamak,
Gelirleri İran’ın kontrolündeki paravan şirketler üzerinden altın ticaretine dönüştürmek,
Bu işlemleri gıda ve tıbbi malzeme gibi yaptırım muafiyeti olan kalemler gibi gösterip ABD finansal sistemini yanıltmak.
ABD mahkemesi hem para cezalarının tahsilini hem de ihlalleri önleyecek iç denetim ve uyum programlarının (uyum raporlarının) kabul edilmesini istedi.
KİMLER SORUŞTURMAYA DAHİL EDİLDİ?
Süreç, tüccar Reza Zarrab’ın 2016’da tutuklanmasıyla başladı.
Kasım 2016’da iddianame genişletildi. Eylül 2017’de eski Ekonomi Bakanı Zafer Çağlayan, eski Halkbank Genel Müdürü Süleyman Aslan, bankanın uluslararası operasyonlardan sorumlu eski genel müdür yardımcısı Levent Balkan gibi isimlerin de arasında olduğu pek çok kişi dosyaya eklendi. İddianamede bu üç isim “komplonun ortakları” olarak tanımlandı.
Soruşturma 2012-2013’e kadar götürüldü. Zarrab konuşmaya başladı, sanıkken tanık haline geldi. Çağlayan’a “45-50 milyon avro ve 7 milyon dolar rüşvet verdiğini, Çağlayan’ın İran ile ticaretten yarı yarıya kâr paylaşımı istediğini” anlattı. Başka bürokrat ve iktidar yanlısı isimler de hikayenin parçasıydı.
Amerikan savcıları da, Türkiye bağlantılı bir ağ olduğunu ve bu ağın yüz milyonlarca dolarlık işlemleri kontrol ettiğini söyledi. Ardından 2017’de Halkbank Genel Müdür Yardımcısı Mehmet Hakan Atilla New York’ta gözaltına alındı. 2018’de 32 ay hapis cezasına çarptırıldı.
Yıllar sonra 2023’te T24’ten Cansu Çamlıbel’e konuşan Atilla, Zarrab’ın taraf değiştirmesiyle hedef haline geldiğini söyleyecek ve “Hükûmetle ilgili soruları başka raunda saklamış olabilirler” diyecekti.
ABD savcıları 2019’da bankanın kendisini doğrudan sanık haline getirdi. 45 sayfalık iddianamede Halkbank’ın İran’a yönelik Amerikan yaptırımlarını delmek için milyarlarca dolarlık bir planın parçası olduğu vurgulandı. Halkbank suçlamaları reddetti.
ERDOĞAN NASIL SAVUNDU?
O dönem hükümetten de sert açıklamalar geldi, davanın siyasi olduğu belirtildi.
Erdoğan o dönem bir grup toplantısında “17-25 Aralık’ta ülkemize tarihin en büyük tuzaklarından biri kuruldu. Bu tuzak başarısız olunca aynı tezgâhı götürdüler Amerika’da kurdular” dedi.
9 MART’TAKİ ANLAŞMANIN BEDELİ
Son olarak 9 Mart’taki “ertelenmiş kovuşturma anlaşması”yla yeni bir eşiğe gelindi.
Anlaşmaya göre Halkbank para cezası ödemeyecek, suçlamaları kabul etmeyecek; ancak yaptırımlara uyum bakımından dış denetime tabi olacak ve İran’a fayda sağlayacak işlemlerden kaçınacak denildi. Şartlar yerine getirilmiş olmalı ki, dosya düşüyor.
Halkbank’a çok ağır bir mali yaptırım ve ceza gelmesi bekleniyordu, olmadı. Türkiye’nin ABD ilişkilerinde ağır bir yük oluşturan dosya nasıl oldu da kapatılıyor? Bu durum, “ABD’nin çıkarı ne?” sorusunu akla getiriyor.
Bu soruya Mart anlaşması sonrası soL’da Ali Ufuk Arikan yanıt vermiş ve Türkiye’ye verilen Halkbank hediyesinin karşılığında kesilecek faturanın halkımızın önüne konulacağını yazmıştı.
Bu uzlaşı, iki NATO müttefiki arasındaki en sorunlu başlıklardan birini kapatma potansiyeli taşırken, Türkiye’nin zaten göbekten bağlı olduğu ABD’ye daha fazla yanaşması anlamına gelecek.
Türkiye’yi daha fazla Atlantik eksenine zorlayan başlıklardan biri olarak kullanılan davanın kapatılması adımının ülkemizdeki NATO Zirvesi öncesine denk gelmesi de tesadüf değil. Bölgemizin yeniden şekillenmesi ve NATO’nun yeniden yapılanmasında Türkiye’nin görev ve misyonunun derinleşmesi ile birlikte okunduğunda bu “şantaj aracı”nın ortadan kalkması çok şey anlatıyor.
