AİHM, Şaban Yasak / Türkiye davası kapsamında verdiği kararda Türkiye’nin hem “kanunsuz ceza olmaz” ilkesini hem de “işkence ve kötü muamele yasağını” ihlal ettiğine hükmetti.
Türkiye’deki Gülen cemaati davaları açısından emsal niteliği taşıyabilecek Şaban Yasak / Türkiye davasında beklenen kararını açıkladı.
Büyük Daire tarafından verilen kararda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 7. maddesinin (kanunsuz ceza olmaz ilkesi) ile 3. maddenin (işkence ve kötü muamele yasağı) ihlal edildiği sonucuna varıldı.
Her iki maddede de ihlal kararı verilmesi Türkiye’deki yargı süreçlerine yönelik eleştirilerin ulaştığı noktayı gözler önüne serdi.
Dava dosyası, tamamen yasal çerçevede gerçekleştirilen faaliyetlerin sonradan suç unsuru olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği sorusunu merkeze alıyordu. Özellikle dernek üyelikleri, bankacılık işlemleri ve sosyal faaliyetlerin geriye dönük yorumlarla cezalandırılması, AİHM’in incelemesinin ana eksenini oluşturdu.
Mahkemenin kararı, Suçta ve cezada kanunilik ilkesi kapsamında:
Fiillerin işlendiği tarihte suç olarak öngörülebilir olup olmadığı ve hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik kriterlerinin sağlanıp sağlanmadığı noktasında ihlal bulunduğunu ortaya koydu.
EN KRİTİK MADDE
Mahkemenin ihlal kararı verdiği 3. madde, Sözleşme’nin en katı hükümlerinden biri olarak kabul ediliyor. İşkence ve kötü muamele yasağı uyarınca: İşkence, insanlık dışı muamele, aşağılayıcı muamele hiçbir koşulda meşru kabul edilmiyor.
AİHM’in bu maddeden ihlal kararı vermesi, yalnızca iddiaların varlığı açısından değil, aynı zamanda devletin bu iddiaları etkili biçimde soruşturma yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği yönünden de kritik bir tespit olarak değerlendiriliyor.
YALÇINKAYA KARARINI DESTEKLİYOR
Kararın, AİHM’in daha önce verdiği Yalçınkaya / Türkiye davası sonrasında ortaya koyduğu “sistematik ihlal” tespitlerini derinleştirdiği değerlendiriliyor. Hukukçulara göre bu karar, benzer dosyalar için daha somut bir çerçeve sunabilir.
Büyük Daire, Yasak/Türkiye kararında; Yalçınkaya kararından ayrılmayı gerektiren bir durum olmadığını, Yalçınkaya kararından farklı olarak bu başvuruda daha fazla kriter/delil bulunduğu iddia edilse de önemli olanın delil sayısı değil, delil olarak gösterilen hususların suçun unsurlarını ortaya koyması gerektiğinin altını bir kez daha çizmiştir.
BİNLERCE DOSYA İÇİN EMSAL KARAR
Büyük Daire tarafından verilen kararın bağlayıcı niteliği bulunuyor. Bu nedenle kararın, Türkiye’deki benzer yargılamalar açısından emsal oluşturması ve binlerce dosyayı etkilemesi bekleniyor.
İnsan hakları savunucuları ve hukukçular, kararın sadece Şaban Yasak dosyasıyla sınırlı kalmayacağını, Türkiye’deki FETÖ/PDY yargılamalarına ilişkin genel yaklaşım için bir “hukuki yol haritası” işlevi göreceğini belirtiyor.
