Medyanın yüzde 80’ini kontrol etmek de yetmedi; Macaristan’da 16 yıllık iktidar hezimete uğradı!
Macaristan’da yapılan genel seçimleri resmi olmayan sonuçlara göre, muhalefet lideri Péter Magyar kazandı. Buna göre ABD’nin desteklediği ve medyanın yüzde 80’ini kontrol eden Viktor Orbán’ın 16 yıllık iktidarı sona erdi.
Macaristan’da merakla beklenen genel seçimlerde, köklü bir değişiklik yaşandı; 16 yıldır iktidarda olan Başbakan Viktor Orban için yolun sonu göründü.
Macaristan Ulusal Seçim Ofisi (NVI) verilerine göre, yerel saatle 18.30 itibarıyla seçmenin yüzde 77,8’i oy kullanırken bu ülke tarihinin en yüksek katılımlarından biri olarak kayda geçti.
MUHALEFETTEN TARİHİ ZAFER
NVI’nin verilerine göre sandıkların yaklaşık yüzde 72’si açıldı; İlk sonuçlara göre Tisza yüzde 53 ile öndeyken Fidesz yüzde 38’de kaldı.
Bu sonuçlara göre 199 sandalyeli Meclisin 138 sandalyesini Peter Magyar liderliğindeki Tisza (Saygı ve Özgürlük Partisi) partisi kazanıyor.
Fidesz 54 sandalyede kalırken, seçim barajını aşarak meclise girmesi beklenen üçüncü parti Mi Hazank, 7 milletvekili elde ediyor.
Mecliste en az 100 milletvekiline ulaşan parti veya liste, hükümeti kurabilecek. Anayasal çoğunluk için ise 133 sandalye gerekiyor.
ORBAN YENİLGİYİ KABUL ETTİ
Sandıkların kapanmasının ardından sosyal medya hesabından açıklama yapan Magyar, “Teşekkürler Macaristan!” mesajını paylaştı.
Tisza lideri Magyar ayrıca, sosyal medya hesabından yaptığı ikinci açıklamada Viktor Orban’ın kendisini telefonla arayarak kendisini tebrik ettiğini söyledi.
Macaristan genel seçimlerinde, Orban seçimi kaybettiğini kabul ederek muhalefet liderini tebrik etti.
Orban, Budapeşte’de destekçilerine yaptığı konuşmada, “Seçim sonuçları henüz kesinleşmedi, ancak anlaşılabilir ve açık. Seçim sonucu bizim için acı verici, ama açık. Yönetme sorumluluğu ve imkanı bize verilmedi. Kazananı tebrik ettim” ifadelerini kullandı.
Partisi Fidesz’in Macaristan’a muhalefetten hizmet edeceğini de sözlerine ekledi.
MAGYAR’DAN NATO VE AB SÖZÜ
Seçime doğru anketler iktidardaki Fidesz partisinden ayrıldıktan sonra Tisza partisini kuran Magyar’ı farklı şekilde önde gösteriyordu.
Magyar, Macaristan’ın Avrupa Birliği ve NATO ile ilişkilerini güçlendirmesi ve yolsuzlukla mücadeleye öncelik vereceği vaadinde bulunmuştu.
ABD DESTEĞİ YETMEDİ
Seçim öncesi ABD Başkanı Donald Trump, Orban’a açık destek verirken Başkan Yardımcısı JD Vance de Macaristan’a gitmişti.
Trump, Macaristan’ın ekonomisini güçlendirmek için ABD’nin ekonomik gücünü kullanmaya hazır olduğunu belirtmiş, JD Vance ise Budapeşte’de düzenlenen bir mitingde Macar seçmenlere Orban lehine çağrıda bulunmuştu.
Budapeşte’de düzenlenen Muhafazakar Siyasi Eylem Konferansı’na (CPAC) video mesajla katılan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Orban’ın “güvenlik, emniyet ve istikrarı” temsil ettiğini belirterek, seçimlerde ona desteğini açıklamıştı.
Avrupa’nın farklı ülkelerinden aşırı sağ partilerin liderleri de Orban’a destek açıklamaları yapmıştı.
Ayrıca Orban, son 16 yılda Macaristan’da medya üzerindeki kontrolünü büyük ölçüde artırmış ve devlet medyası tamamen hükümetin kontrolüne geçmişti; özel medya kuruluşları ya kapatılmış ya da hükümet yanlısı iş insanlarının eline geçmişti.
Macaristan’ın müstakbel başbakanı Peter Magyar kimdir?
Macaristan’da 16 yıllık Viktor Orban liderliği sona erdi. Pazar günkü seçimlerden Peter Magyar’ın partisi Tisza birinci çıktı. Peki başbakanlık koltuğuna oturacak Peter Magyar kimdir?
Macaristan’da Pazar günü rekor katılımla genel seçimler düzenlendi. Avrupa başkentleri ve Beyaz Saray tarafından da yakından izlenen oylamayı, anketlere paralel şekilde Peter Magyar liderliğindeki Avrupa yanlısı merkez sağ Tisza Partisi kazandı.
Peki Macaristan’da başbakanlık koltuğunu 16 yıl sonra Orban’dan devralacak olan Peter Magyar kimdir?
Odasında Orban’ın resimleri vardı
Peter Magyar aslında tıpkı Orban gibi muhafazakâr bir siyasetçi ve onun Fidesz partisine yakın bir çevreden. Çocukluğunda odasında Orban’ın fotoğrafları olduğunu anlatıyor. Fidesz’te görev almasa da Orban hükümeti döneminde çeşitli devlet pozisyonlarında bulundu.
1981’de avukat bir ailenin çocuğu olarak doğan Magyar da hukuk eğitimi aldı. Bir süre Brüksel’de çalıştıktan sonra Macaristan’a dönerek devletin öğrenci kredisi kurumunun başına geçti; ayrıca bazı devlet şirketlerinin yönetim kurullarında yer aldı.
Eski eşi Judit Varga ile üç çocuğu bulunan Magyar kendisini dindar olarak tanımlıyor ve yemek yapmaktan, futbol oynamaktan hoşlandığını söylüyor.
Eski eşinin karıştığı skandalla tanındı
Daha önce kamuoyu tarafından pek tanınmayan Magyar, 2024’te eski eşinin karıştığı bir skandalla bilinir hâle geldi.
Magyar’ın eşi Varga, Orban hükümetinde adalet bakanı olarak görev yapıyordu. 2023’te Macaristan Cumhurbaşkanı Katalin Novak, bir çocuk istismarcısının suçlarını karartmasına yardım eden işbirlikçiyi affetmişti. Ertesi yılın başında bu olay ortaya çıkınca Cumhurbaşkanı Novak ve dönemin Adale Bakanı Judit Varga istifa etmek zorunda kalmıştı.
O yıl eski partisine rakip olarak aktif siyasete atılan Magyar, adını ülkenin ikinci büyük nehrinden alan yeni partisi Tisza ile Avrupa Parlamentosu seçimlerine girdi. Yeni parti sürpriz bir sonuçla Haziran 2024’teki seçimlerde oyların yüzde 30’unu aldı, Fidesz’in ardından ikinci oldu ve diğer muhalefet partilerini geride bıraktı.
Orban’ın politikalarından ne kadar farklı?
Peki Tisza ve partinin lideri Magyar nasıl bir Macaristan hayal ediyor?
Orban ve milliyetçi partisi Fidesz, 16 yılda Macaristan’da medya özgürlüklerini, sivil toplum faaliyetlerini ve yargı bağımsızlığını zayıflattı. Orban özellikle Ukrayna savaşı konusunda Avrupa Birliği (AB) ile neredeyse sürekli karşı karşıya geliyor, Moskova ve Rus lider Vladimir Putin ile iyi ilişkilerini sürdürüyor. Macaristan lideri Avrupa ve NATO’ya şüpheyle yaklaşan ABD Başkanı Donald Trump ile de yakın ilişkilere sahip.
Buna karşılık Magyar, Macaristan’ı yeniden Batı’ya döndürmeyi, Rusya’ya olan enerji bağımlılığına son vermeyi taahhüt ediyor. Magyar kampanya döneminde seçimin, otokrasi ve Avrupa demokrasisi arasında bir “referandum” olacağını söylemişti.
Ukrayna konusunda tutumu ne?
Orban’dan farklı olarak Ukrayna’nın bir gün AB’ye katılma hakkını ilkesel olarak reddetmiyor ancak Kiev’in hızla üye yapılmasını desteklemiyor. Öte yandan Orban gibi o da Ukrayna’ya silah gönderilmesini reddediyor, Kiev’e yönelik düşmanca söylemleri ise paylaşmıyor.
Her mitinginde Orban ve milliyetçi-popülist Fidesz partisinin Macaristan’ı AB’nin “en yoksul ve en yolsuz” ülkesi haline getirdiğini savunuyor. Brüksel’le ilişkileri düzelterek dondurulmuş AB fonlarının serbest bırakılmasını sağlayacağını, bunun da Macar ekonomisini canlandıracağını belirtiyor.
Kampanyası sırasında Magyar; aksayan sağlık sistemi, toplu taşıma sorunları ve yolsuzluk gibi seçmenlerin günlük yaşamını etkileyen konulara odaklandı.
Magyar’ın göçmenlere bakışı nasıl?
Orban’ın partisi Fidesz gibi Magyar’ın Tisza’sı da göçmen kabulüne karşı çıkıyor. Magyar, Orban döneminde düzensiz göçü engellemek için inşa edilen sınır çitini koruyacağını söylüyor dahası hükümetin misafir işçi programını sona erdirme sözü vererek göç konusunda Orban’dan bile sert bir döneme işaret ediyor. Magyar’ın mitinglerinde tıpkı Orban’ınkinde olduğu gibi çok sayıda ulusal bayrak göze çarpıyor.
Magyar’ın LGBTİ+ hakları konusundaki tutumu ise belirsiz, ancak yasa önünde eşitliği desteklediğini vurguluyor. Orban döneminde LGBTİ+ bireyleri hedef alan çok sayıda adım atılmıştı.
