ABD Yüksek Mahkemesi’nin Trump tarifelerini yasa dışı ilan etmesi, yaklaşık 175 milyar dolarlık geri ödeme sürecini gündeme getirdi. Ancak binlerce dava, karmaşık hukuki süreç ve maliyetler nedeniyle iade sürecinin yıllar sürebileceği uyarısı yapılıyor
ABD Yüksek Mahkemesi Cuma günü açıkladığı kararla, Başkan Donald Trump döneminde “ekonomik acil durum yasası” kapsamında uygulamaya konulan ilave gümrük vergisi düzenlemelerinin hukuksuz olduğuna hükmetti. Yaklaşık 175 milyar dolar büyüklüğündeki vergi tahsilatını geçersiz kılan bu kritik gelişme, Amerikan ticaret hukukunda son yılların en büyük hukuki geri dönüşlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Reuters‘ın haberine göre mahkeme heyeti, vergi kalemlerinin iptaline karar verirken, söz konusu tutarın ithalatçı firmalara nasıl iade edileceğine dair somut bir yol sunmadı.
ABD gümrük sisteminde ithalatçılar, ürünlerini ülkeye sokabilmek için Gümrük ve Sınır Muhafaza birimine teminat mektubu sunuyor ve öngörülen tahmini vergiyi peşin olarak ödüyor. “Likidasyon” olarak adlandırılan ve genellikle malların girişinden 314 gün sonra tamamlanan nihai belirleme süreci sonunda, fazla ödemeler iade ediliyor veya eksik tutarlar tahsil ediliyor.
Yüksek Mahkeme’nin incelemesi sürerken, Uluslararası Ticaret Mahkemesi’ne başvurarak likidasyon sürecinin durdurulmasını talep eden şirketlerin bu isteği daha önce reddedilmişti. Ancak son karar, halihazırda kesinleşmiş olan milyarlarca dolarlık vergi tahsilatının hukuki zeminini tamamen ortadan kaldırdı.
Hukuki süreç ve iade mekanizmasının karmaşıklığı
Yüksek Mahkeme yargıçlarından Brett Kavanaugh, muhalefet şerhinde bu hükmün kısa vadede çok ciddi pratik sonuçlar doğuracağı konusunda uyarıda bulundu. Kavanaugh, özellikle 175 milyar dolarlık devasa bir meblağın hak sahiplerine geri dağıtılmasının “tam bir karmaşaya” yol açabileceğini ifade etti.
Mahkemenin iade yöntemi konusunda bir yol haritası çizmemesi üzerine dosya, teknik detayların ve ödeme usullerinin belirlenmesi amacıyla yeniden Uluslararası Ticaret Mahkemesi’ne gönderildi.
Uluslararası Ticaret Mahkemesi önünde halihazırda binin üzerinde ithalatçı firmanın açtığı tazminat davası bulunuyor. Uzmanlar, Yüksek Mahkeme kararının ardından yeni dava dalgasının kaçınılmaz olduğunu öngörüyor.
Öte yandan, Aralık ayında alt mahkemenin verdiği, kesinleşmiş gümrük kararlarını yeniden açma ve faiziyle iade emri verme yetkisi, Trump yönetiminin o dönem bu yetkiye itiraz etmeyeceğini açıklamasıyla hukuki bir dayanak kazanmıştı. Bu durum, iade sürecindeki bazı teknik engelleri ortadan kaldırsa da her bir ithalatçının kendi iade talebi için ayrı dava açma zorunluluğu süreci zorlaştırıyor.
Küçük işletmeler ve piyasa yansımaları
Ticaret hukuku uzmanları, ABD yasaları gereği ithalatçıların iade talebinde bulunmak için iki yıllık bir süreye sahip olduklarını hatırlatıyor. Ancak bu süreç, Costco gibi dev sermayeli şirketlere kıyasla, gümrük vergilerinden daha ağır darbe alan küçük işletmeleri dezavantajlı duruma düşürebilir.
Birçok küçük ölçekli ithalatçının, binlerce dolarlık mahkeme ve avukatlık masraflarını karşılamak yerine haklarından feragat edebileceği değerlendiriliyor. Geçmişte 1986 yılındaki liman bakım vergisi iptalinde 100 bin davacıyı kapsayan benzer bir süreç yönetilmiş olsa da, mevcut dijital kayıt sistemlerine rağmen sürecin yıllar alabileceği vurgulanıyor.
Ayrıca iade edilecek tutarın kime ödeneceği konusu da yeni bir ihtilaf alanı yaratma potansiyeli taşıyor. Gümrük kayıtlarında “resmi ithalatçı” olarak görünen aracı kurumlar ile vergiyi fiilen ödeyen asıl şirketler arasındaki sözleşmeler, paranın nihai varış noktasını belirleyecek. Ticaret grupları, hükümetin iadeleri otomatik olarak yapması yönünde çağrıda bulunurken, bürokratik incelemelerin süreci daha da yavaşlatmasından endişe ediliyor.
