Venedik Komisyonu, HSK’da Cumhurbaşkanı ve TBMM etkisinin azaltılmasını, yargı üyelerinin meslektaşları tarafından seçilmesini ve Adalet Bakanı’nın kuruldan çıkarılmasını önerdi.
Avrupa Konseyi’nin anayasal uzmanlık organı olan Venedik Komisyonu, Türkiye Hakimler ve Savcılar Kurulu’nun (HSK) yapısı ve üyelerinin seçim yöntemlerini değerlendiren kapsamlı bir raporu kabul etti.
Venedik Komisyonu raporda, yargı bağımsızlığını güçlendirmek için kapsamlı reform önerilerinde bulundu. İşte raporda öne çıkan tavsiyeler:
MESLEKTAŞ SEÇİMİ SİSTEMİ ÖNERİSİ
Komisyon, hâkim ve savcıların, yargı sisteminin farklı seviyelerinde meslektaşları tarafından seçileceği bir sistemin kurulmasını öneriyor. Bu çerçevede, ilgili anayasal ve yasal düzenlemelerin değiştirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Cumhurbaşkanı ve TBMM’nin yargısal üyeler açısından seçim sürecinden tamamen dışlanması gerektiği belirtiliyor. Ayrıca, üyelerin çeşitliliğinin cinsiyet, azınlıklar ve coğrafi dağılım açısından güvence altına alınması isteniyor.
DOĞAL ÜYELERİN HSK’DAN ÇIKARILMASI
Adalet Bakanı ve Adalet Bakanlığı Müsteşarının doğal üye statüsünde HSK’da yer almasının yargı bağımsızlığını zayıflattığı ifade edilerek, bu üyelerin HSK’dan çıkarılması öneriliyor.
YARGI DIŞI ÜYE SAYISININ ARTIRILMASI
HSK’nın yapısında değişiklik yapılması gerektiğine işaret eden Komisyon, yargı dışı üyelerin sayısının artırılmasını ve bu üyelerin TBMM tarafından seçilmesini öneriyor. Ancak yürütme ve yasama erkleriyle açık siyasi bağlantısı olan adayların sürece dahil edilmemesi gerektiği vurgulanıyor. Barolar Birliği ve üniversiteler gibi kurumların, TBMM seçimlerinden önce aday belirlemek üzere bir ön seçim mekanizması oluşturması gerektiği belirtiliyor.
GÖREV GÜVENCELERİ VE DİSİPLİN SÜREÇLERİ
HSK üyelerinin görev süreleri ve işlevsel dokunulmazlıklarının anayasal ve yasal düzeyde güvence altına alınması gerektiği ifade ediliyor. Disiplin ve görevden alma işlemlerinde objektif ve sınırlı gerekçeler belirlenmesi gerektiği, böylece güçlü koruma mekanizmalarının devreye sokulmasının önemine vurgu yapılıyor.
TARAFSIZ BİR HSK BAŞKANI ÖNERİSİ
Komisyon, HSK Başkanı’nın tarafsız bir figür olmasını öneriyor. Başkanın genel yetkilerinin sınırlandırılması ve özellikle hâkim ve savcıların denetimi ile soruşturulması yetkilerinin kaldırılması gerektiği belirtiliyor. Ayrıca, HSK üyelerine yönelik cezai ve disiplin soruşturmalarının da sınırlandırılması gerektiği ifade ediliyor.
HSK KARARLARINA YARGI DENETİ GETİRİLMELİ
HSK’nın tüm kararlarının yargı denetimine açık hale getirilmesi gerektiği öneriler arasında yer alıyor. Bu denetim mekanizmasının, yargı bağımsızlığını güçlendireceği belirtiliyor.
DAİRE YAPILARINDA REVİZYON GEREKİYOR
Her dairenin içinde hâkim ve savcı konularını ayrı ayrı ele alacak iki bölüm kurulması öneriliyor. Bu bölümlerin, ilgili kategorilerden çoğunluğu temsil etmesi gerektiği vurgulanıyor. Ayrıca dairelerin tıkanıklık yaşamaması için tek sayıda üyeden oluşması ya da farklı mekanizmaların getirilmesi gerektiği ifade ediliyor.
ADALET BAKANLIĞI İLE HSK BAĞLANTISI KESİLMELİ
HSK ile Adalet Bakanlığı arasındaki bağın net bir şekilde ayrılması gerektiği belirtiliyor. Müfettişlerin görev yerlerinin belirlenmesi ve raportör hâkimlerin atanması gibi süreçlerin HSK’ya devredilmesi öneriliyor. Teftiş Kurulu’nun denetimi için tarafsız bir mekanizmanın oluşturulması gerektiği vurgulanıyor.
ANAYASA VE HSK KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK TALEBİ
Anayasanın 159. maddesindeki “denetleme” teriminin, hâkim ve savcılar üzerinde kontrol anlamı taşımayan bir ifadeyle değiştirilmesi gerektiği ifade ediliyor. Ayrıca HSK Kanunu’ndaki “uygunsuz” kelimesinin, bir hâkimin görevine son verilmesi ya da atanmasının yalnızca çok ciddi disiplin ihlalleri veya işlev görememe durumunda mümkün olabileceği şekilde düzenlenmesi gerektiği öneriliyor.
