Abdi: “Amerika IŞİD’le savaş için geldi, Türkiye veya Suriye ile savaş için değil. Arapları hain diye genelleyemeyiz; SDG şehitlerinin yarısı Arap. SDG projesi yanlış değildi; ama uygulanmasında çok hata yapıldı.”
Amargi sitesinden Kamal Chomani Münih’te Mazlum Abdi ile konuştu.
Abdi, ABD, Araplar ve SDG’nin hatalarını değerlendirdi:
“Amerika’nın ihanet ettiğini söyleyemeyiz. Amerika bize bir söz verip sonra bozmadı. Amerika buraya IŞİD’le savaşmak için geldi; bu yüzden SDG ile çalıştılar. Türkiye’ye veya Suriye devletine karşı bizimle birlikte savaşmaya gelmediler.
Elbette Amerika’nın tavrı çok zayıftı ve halkımızı hayal kırıklığına uğrattı. Halkımız Amerika’nın böyle davranmasını beklemiyordu.
Böyle olmamalıydı. Ancak son dönemde ABD politikasının değiştiğini ve savaş Kürt çoğunluklu bölgelere ulaştıktan sonra durdurmak için devreye girdiklerini gördük. Başından beri bu tutumu göstermeliydiler.
Biz ABD’nin tavrının zayıf olduğunu söyleyebiliriz. Ancak savaş Kürt bölgelerine ulaştıktan sonra yapılan protestolar, büyük diplomatik çabalar ve sahadaki direniş kamuoyunu etkiledi ve bu da ABD’nin pozisyonunu değiştirdi.
Araplara gelince; hepsini ya hain ya da iyi insanlar diye sınıflandıramayız. Bu doğru değil. Hâlâ saflarımızda çok sayıda Arap var. Ama SDG’den ayrılanlar da oldu ve bazı Araplar bize ihanet etti. Fakat genelleme yapmamalıyız.
SDG şehitlerinin yarısı Arap. Çok sayıda Arap şehit ailesi var. Şu anda da SDG içinde çok sayıda Arap var. Elbette eksikler ve eleştiriler var.
Sonuç olarak şunu vurgulamak istiyoruz: Projenin kendisi yanlış değildi; ama uygulanmasında çok hata yapıldı. Eğer hatalar olmasaydı bu sonuç ortaya çıkmazdı. Hatalar vardı ve bu yüzden bugün eleştirilen sonuçla karşı karşıyayız.
Eleştiri haklı ve gereklidir. Ancak eleştiriyi doğru şekilde yapmak önemlidir ki eksiklerimizi görelim ve düzeltelim.”
Amargi sitesinden Kamal Chomani’nin Münih’te Mazlum Abdi ile yaptığı röportajın tam çevirisini aktarıyoruz.
Kamal Chomani: İyi akşamlar sevgili izleyiciler. Ben The Amargi’nin Genel Yayın Yönetmeni Kamal Chomani. Bugün Almanya’daki Münih Güvenlik Konferansı’nın kulislerinde, Suriye Demokratik Güçleri (SDG) Genel Komutanı Sayın General Mazlum Abdi ile özel bir röportaj gerçekleştiriyoruz. Sayın Abdi, hoş geldiniz.
Mazlum Abdi: Teşekkür ederim, siz de hoş geldiniz.
⸻
Siyasi değişim ve uluslararası ilişkiler
Chomani: Vakit ayırdığınız için teşekkür ederim. Yorgun olduğunuzu biliyorum; birkaç gündür uluslararası liderlerle toplantılar yapıyorsunuz. Münih Güvenlik Konferansı’na hem Suriyeli hem de Kürt bir lider olarak ilk kez katılıyorsunuz. Bu durum sizin için nasıl bir şey ve neden şimdi? Teröre karşı savaşta ve küresel IŞİD karşıtı koalisyonla 10-15 yıldır çalıştıktan sonra şimdi Avrupa’dasınız ve uluslararası yetkililerle görüşüyorsunuz.
Abdi: Doğru, birçok şey değişti. 15 yıl önce tepkiler ve pozisyonlar farklıydı. Buraya gelemememizin temel nedeni buydu. Birçok uluslararası ve bölgesel güç bizim katılmamıza karşıydı. Ama şimdi yeni bir durum ortaya çıktı. Bunun 15 yıllık mücadelenin sonucu olduğunu düşünüyorum; özellikle IŞİD’e karşı savaşın ve halkımızın direnişinin sonucu. Bu durum uluslararası güçlerin pozisyonunu değiştirdi. Suriye’de ve Orta Doğu’da yeni bir durum var. Buna bağlı olarak birçok uluslararası gücün tavrı da değişti. Biz şimdi sadece Suriye devletini değil, SDG’yi de içine alan bir Suriye çözümü istiyoruz. Bu nedenle zaman artık doğru: Rojava’dan Kürt temsilcilerin ve SDG’nin bu konferansa katılıp çözüme katkı sunmasını herkesin kabul etmesi gerekiyor.
Chomani: Daha önce katılımınıza karşı olan Avrupa devletleri veya ABD gibi ülkelerin de görüş değiştirdiğini, buna Türkiye’nin de dahil olduğunu söyleyebilir miyiz?
Abdi: Evet, kesinlikle değişti. Yoksa bu olmazdı. Daha önce bazıları bizimle açıkça görüşmekte tereddüt ediyordu. Şimdi ise resmi görüşmelere hazır olduklarını görüyoruz. Birçok devlet bize artık sadece eskisi gibi askeri ve istihbarat düzeyinde değil, siyasi olarak da daha yakın yaklaşıyor. Evet, uluslararası toplumun Rojava ve SDG’ye bakışı değişti.
⸻
Şam ile müzakereler ve “tugay” statüsü
Chomani: Bir ay önce SDG ile Suriye ordusu arasında savaş çıktı. Ama şimdi İlham Ahmed’i ve Suriye Dışişleri Bakanı Şeybani’yi burada sizinle birlikte, uluslararası toplum liderleriyle görüşen ortak bir Suriye heyetinin parçası olarak görüyoruz. Savaştan bir ay sonra şimdi uluslararası toplumun önünde Suriye için birlikte siyaset yapıyorsunuz. Bu değişim nasıl oldu?
Abdi: Doğru, iyi olmayan bir çatışma yaşadık. Bu, bazı uluslararası güçlerin yanlış politikalarının sonucuydu; bu savaşın çıkmasına ve genişlemesine izin verdiler. Ama halkımız direndikten sonra çözüm için çok çaba harcandı ve ateşkese ulaşıldı.
Chomani: Bu ateşkes mi, anlaşma mı?
Abdi: İkisi de. Önce bir ateşkes; hâlâ devam ediyor. İkincisi de 29 Ocak anlaşması.
Chomani: Bu anlaşma neden resmi olarak kamuoyuna açıklanmadı?
Abdi: Evet, doğru; henüz yayımlanmadı. Ancak temel içeriği hem bizim tarafımızdan hem de Suriye devleti tarafından kamuoyuna açıklandı. Biz buna “29 Ocak Anlaşması” diyoruz. 18 Ocak’ta bir anlaşmaya varmıştık, ama sonrasında birçok konuda değişiklik yapmayı gerekli gördük. Şam’da görüştük ve sonuç olarak bazı düzeltmeler yaptık.
Chomani: Hangi düzeltmeler?
Abdi: Örneğin SDG, Suriye ordusu içinde kendi tugayları olarak kabul edildi; daha önce böyle değildi. Ayrıca Kürtçenin eğitimde resmi bir dil olarak tanınması için müzakerelerin sürdürülmesi kararlaştırıldı. Bu, Özerk Yönetim’in 14 yıldır kurumlar kurarak ve çocuklara eğitim vererek yürüttüğü emeğin resmi ve hukuki olarak tanınması demek. 18 Ocak anlaşmasında olmayan bazı maddeler değiştirildi. Genel maddeler kamuoyuna açıklandı. Ama Suriye Cumhurbaşkanı ve benim imzaladığım anlaşmanın tamamını ileride açıklayacağız.
⸻
Eleştiriler ve “Amerika ihaneti” tartışması
Chomani: Savaştan sonra Kürt siyasetinde üç argüman ortaya çıktı: Birincisi “Amerika Kürtleri sattı” diyor. İkincisi SDG projesinin, özellikle Arap aşiretleriyle birlikte yürütülen yapının çöktüğünü söylüyor. Üçüncüsü de demokratik konfederalizm projesinin bittiğini savunuyor. Bu üç argümana ne diyorsunuz?
Abdi: Üçü de doğru değil. Mesele siyah-beyaz değil. Kesinlikle ya böyle ya böyle diyemeyiz. Evet, dile getirilmesi gereken sorunlar var ve bunlar çok önemli değişimlere yol açtı. Ama meseleye siyah-beyaz yaklaşamayız; bu doğru değil.
Amerika’nın ihanet ettiğini söyleyemeyiz. Amerika bize bir söz verip sonra bozmadı. Amerika buraya IŞİD’le savaşmak için geldi; bu yüzden SDG ile çalıştılar. Türkiye’ye veya Suriye devletine karşı bizimle birlikte savaşmaya gelmediler.
Elbette Amerika’nın tavrı çok zayıftı ve halkımızı hayal kırıklığına uğrattı. Halkımız Amerika’nın böyle davranmasını beklemiyordu. Böyle olmamalıydı. Ancak son dönemde ABD politikasının değiştiğini ve savaş Kürt çoğunluklu bölgelere ulaştıktan sonra durdurmak için devreye girdiklerini gördük. Başından beri bu tutumu göstermeliydiler.
Biz ABD’nin tavrının zayıf olduğunu söyleyebiliriz. Ancak savaş Kürt bölgelerine ulaştıktan sonra yapılan protestolar, büyük diplomatik çabalar ve sahadaki direniş kamuoyunu etkiledi ve bu da ABD’nin pozisyonunu değiştirdi.
Araplara gelince; hepsini ya hain ya da iyi insanlar diye sınıflandıramayız. Bu doğru değil. Hâlâ saflarımızda çok sayıda Arap var. Ama SDG’den ayrılanlar da oldu ve bazı Araplar bize ihanet etti. Fakat genelleme yapmamalıyız.
SDG şehitlerinin yarısı Arap. Çok sayıda Arap şehit ailesi var. Şu anda da SDG içinde çok sayıda Arap var. Elbette eksikler ve eleştiriler var.
Sonuç olarak şunu vurgulamak istiyoruz: Projenin kendisi yanlış değildi; ama uygulanmasında çok hata yapıldı. Eğer hatalar olmasaydı bu sonuç ortaya çıkmazdı. Hatalar vardı ve bu yüzden bugün eleştirilen sonuçla karşı karşıyayız.
Eleştiri haklı ve gereklidir. Ancak eleştiriyi doğru şekilde yapmak önemlidir ki eksiklerimizi görelim ve düzeltelim.
⸻
“SDG yanlış hesap yaptı mı?” sorusu
Chomani: Birçok gazeteci ve eleştirmen SDG’nin, özellikle liderliğin bir yanlış hesap yaptığını söylüyor. ABD “Biz sadece IŞİD’le savaşmak için buradayız” dedi. Ama SDG ve Kürtler ABD’ye çok güvendi. Neden?
Tom Barrack daha önce “Başka bir Suriye istiyoruz, adem-i merkeziyetçilik bitti, devlet dışında güç olmamalı, şiddet tekelini devlet elinde tutmalı” demişti.
Bazı Amerikalı yetkililer de Trump yönetiminin değiştiğini, 2016 yönetiminin güvenlik odaklı olduğunu ama şimdiki yönetimin “refah” için geldiğini, Orta Doğu halklarının tekrar birlikte çalışmasını istediğini, ama bunun içinde adem-i merkeziyetçilik ve devlet dışı silahlı güçlerin varlığının olmadığını söyledi.
SDG bunu neden doğru anlayamadı? Son bir ayda daha doğru adımlar atabilirdi.
Abdi: Eksikler ve hatalar vardı. Eğer hata olmasaydı sonuç belki böyle olmazdı. Siyasi hesaplamalar açısından, ABD’nin ve Batı’nın, genel olarak Avrupa devletlerinin politikaları yanlış değerlendirildi. Bu yüzden olumsuz sonuçlar ortaya çıktı. Bunu görmeliyiz.
Ama şu anda önümüzde duran mesele şudur: Kürt halkının varlığına yönelik tehlikeyi aşmak. Halkımızın varlığını korumak zorundayız. Şu anda bunun için ne gerekiyorsa yapmalıyız.
Bütün halkımız buna odaklanmalı. Şimdi pes etme zamanı değil. Tedbir almak zorundayız. Birliğimizi kurmak zorundayız. Üzerimize gelen tehdidi aşmak zorundayız. Sert bir mücadele yürütmek zorundayız.
Sonra hatalarımızı, nerede yanlış yaptığımızı düşünmek için de zaman olacak. Bunları konuşacağız. Hatalar yapıldı. Ele alınmalı. Ama şu an bunun zamanı değil. Şu an, neyin geldiğini görüp halkımızı nasıl koruyacağımızın zamanı.
Abdullah Öcalan’ın rolü ve Fransa/Macron
Chomani: Dediğiniz gibi Kürt halkı ve Kürt liderleri bir araya geldi; Güney’den Doğu’ya, diasporadan Kuzey’e ve Rojava’ya kadar. Kürtleri korumak için çalıştılar. Çünkü Kürtler Rojava’da neredeyse soykırım yaşayacaktı.
The Amargi’de Abdullah Öcalan’ın görüşmelerde kritik rol oynadığı yazıldı. 29 Ocak anlaşmasında Abdullah Öcalan’ın ve diğer Kürt liderlerin rolü neydi?
Abdi: O dönemde tüm Kürtler rol oynadı. Kürdistan’ın her parçasında ve diasporada gençlik ve toplum rol oynadı. Tehlike ortaya çıktığında Kürtler ayağa kalkar. Bu Kürtlerin karakteriyle çok bağlantılı.
Tehlike büyüktü ve tepki de büyüktü. Şunu söyleyebilirim: Daha önce de söylediğim gibi, Kürdistan’ın dört parçasındaki Kürt liderler güçlü bir tavır aldı.
Ve evet, İmralı güçlü bir rol oynadı. Daha önce de, bu savaş başlamadan önce İmralı’dan SDG’ye iki mesaj gelmişti: “Çözüm olmalı, anlaşma olmalı.”
Ateşkesin sağlanması ve anlaşmanın yapılması için de İmralı önemli bir rol oynadı.
Chomani: Uluslararası toplumun rolü de çok büyüktü. Örneğin Fransa Cumhurbaşkanı Macron. Sizin onunla görüşmeniz sadece iki politikacı gibi değil, meseleye gerçekten yatırım yapan iki insan gibiydi. Birbirinize çok sıcak sarıldınız.
29 Ocak anlaşmasında özellikle ABD’nin ve Fransa’nın rolü neydi?
Abdi: 29 Ocak anlaşmasını yapmadan önce Cumhurbaşkanı Macron’la anlaşmanın maddeleri üzerine birkaç kez telefon görüşmesi yaptık. Bizim görüşlerimizi aldı, kendi görüşlerini söyledi. Bu sürece dahildi.
Ama yüz yüze görüşmedik; telefonla konuştuk. 29 Ocak anlaşması için rol oynadı. Şaraa ile de birkaç kez konuştu, bizimle de. Sonuca ulaşmamız için çaba gösterdi.
Fransa her zaman Rojava ve Kürtlerle ilgilendi. Bu da onun bir sonucudur.
Chomani: 1991’de Irak Kürdistan Bölgesi’nde de…
Abdi: Fransa her zaman oradaydı. ABD ise… başta söylediğim gibi çok zayıf davrandı ve saldırının olmasına izin verdi. Ama tehlike büyüyünce, Kürt halkının varlığının tehdit edildiğini gördüler. Kürt halkı da tavrını ortaya koydu.
ABD kamuoyunun görüşü de değişti. Bazı ABD senatörleri güçlü bir tutum aldı. İngiltere’nin tavrı da değişti. Hatta Başkan Trump bile devreye girdi.
Chomani: Şengal ve Kobani’de IŞİD saldırıları yenildikten sonra Kürtler IŞİD’e karşı savaşın en büyük gücü oldu. Şimdi Peşmerge güçleri Irak ordusunun bir parçası olarak anayasal şekilde tanınıyor ve IŞİD’e karşı savaşta yer aldı.
SDG şimdi Suriye ordusuna katılacak. IŞİD tehdidi hiçbir zaman bitmedi. Çok büyük bir tehdit. Şimdi SDG’nin IŞİD’e karşı savaşta nasıl rol alacağı meselesi var. Çünkü Küresel Koalisyonun Suriye ordusuna pek güvenmediğini düşünüyorum. SDG’ye, özellikle de Anti-Terör Birimleri’ne daha çok güveniyor.
Abdi: Evet doğru. Suriye bir devlet olarak Koalisyona ne kadar katılacak dense de pratikte hiçbir adım atılmadı. Sahadaki gerçeklik bu değil.
Şu ana kadar sadece SDG vardı. Koalisyon güçleri operasyonlar yürütüyor, hapishaneleri korumak için çalışıyor.
Ama şimdi biz, Suriye ordusuna katılacak SDG’nin terörle mücadele savaşının bir parçası nasıl olacağını çalışıyoruz. Burada sorunlar var ve çözmeye çalışıyoruz.
Bu gerekli. Suriye ordusu, IŞİD’e karşı mücadeleyi sürdürmek için SDG’nin tecrübesinden faydalanabilir. Bu hâlâ üzerinde çalıştığımız bir konu.
Chomani: Şimdi bir anlaşma yapıldı ve SDG’nin taburları oluşturulacak. Bunlardan biri Kobani’de olacak. Ama biliyoruz ki Kürt projesi, SDG ve Demokratik Konfederalizm, HTŞ ve mevcut Suriye rejimi için bambaşka bir dünya.
Biri solda, biri sağda. Bu nasıl konuşuldu? Çünkü gerçekten “şeytan ayrıntıda gizlidir.” Bu iki sistem ve bakış nasıl uzlaşacak?
Abdi: Bu bir sorun olmayacak, çözülecek. Askeri açıdan bir yol bulunmalı.
SDG Suriye’nin savunmasında nasıl rol alacak, Suriye ordusunun bir parçası olarak nasıl konumlanacak… Henüz ayrıntılara girmedik. Genel çerçevede yaklaşıyoruz.
SDG Derik’te, Kamışlı’da, Haseke’de ve Kobani’de kendi yerinde işini yapmaya devam edecek.
Sizin dediğiniz ayrıntılar zaman gerektiriyor. Bunlar ele alınacak ve çözümler bulunacak. Evet, meseleler var ama çözmek zorundayız.
⸻
Kürtlerin Suriye’de temsili ve anayasa süreci
Chomani: Yeni Suriye rejimi Ahmed el-Şaraa ve HTŞ’nin zihniyeti, sistemi ve çıkarları üzerine kuruldu. Şimdi Kürtlerin ve belki ileride Alevilerin ve Dürzilerin de bu sisteme dahil olacağını görüyoruz.
Bu güç paylaşımı nasıl konuşuldu? Kürtler Suriye devletinde nasıl temsil edilecek? Sadece bakan yardımcılığı gibi pozisyonlarla değil.
Abdi: Bu bir sorun değil. Bakan yardımcıları meselesi entegrasyonla ilgili. SDG’nin entegrasyonu için gerekli; Özerk Yönetim kurumlarının entegrasyonu için.
Temel mesele Kürtlerin, diğer halklarla birlikte, Suriye hükümetinin bir parçası olması. Ama bunun için pratik adımlar henüz atılmadı.
Bu bir sorun; çözülmesi gerekiyor. Yakın gelecekte pratikte çözülmesi lazım. Üzerine odaklanılması lazım.
Kimse prensipte buna karşı değil ama pratik adımlar gerekiyor. Gelecekte de anayasa yapılmalı.
Şu anda bir anayasa komitesi var. Kürtlerin bu komiteye katılması gerekiyor.
Chomani: Şimdiye kadar katılmadılar mı?
Abdi: Henüz başlamadı. Bir anayasa bildirgesi yayımlandı; Kürt haklarını içermiyordu. Bu bildirgenin anayasa olması kararlaştırıldı.
Ayrıca çıkarılan 13 No’lu kararname var; bunun da anayasanın parçası olması gerekiyor. Bu Suriye için uzun vadeli bir çalışma.
Chomani: Bir Kürt ortak otoritesinden (Marja’iyah) söz ettiniz. Rojava için bir Kürt ortak otoritesi istiyorsunuz?
Abdi: Evet, Rojava’dan bahsediyoruz.
Chomani: Daha önce Kürt Ulusal Konseyi ve TEV-DEM dışındaki güçlerle bir konferans yapıldı. Kürtler ortak bir otorite olarak değilse bile nasıl hizalanabilir?
Abdi: 26 Nisan’da yapılan konferans, Suriye devletiyle diyalog ve müzakere yürütecek iç Kürt delegasyonunu oluşturmak içindi. Çalışma yapıldı, bir anlaşmaya varıldı.
Gelecekte bu Kürt delegasyonu tekrar Şam’a gidip Kürt meselesini görüşecek. Bu net.
Bu önemli. Ama Kürtler için bundan fazlası gerekiyor. Kürtlerin birleşmesi ve ortak bir otoriteye sahip olması gerekiyor.
Kürt siyasi güçleri birleşmeli. Şu anda böyle değil. Evet, herkesin siyasi görüşü olabilir. Ama Kürtlerin genel çıkarlarını temsil eden bir liderlik olmalı.
PYD de olabilir, ENKS (KUK) de olabilir, başka partiler ve kişiler de. Hepsinin bir araya gelip Kürt siyasi bir yapısı oluşturması lazım.
Mutlaka “ortak otorite” diye değil; ama Kürtleri temsil eden, Kürtlerin de kabul ettiği, Kürtler adına karar verebilecek bir siyasi liderlik olmalı.
Sadece müzakere yapmasın; Kürt toplumu ve yönetimi için kararlar da alabilsin. Bence şu anda en büyük ihtiyaç bu ve buna odaklanacağız.
Chomani: General Abdi, çok vaktiniz olmadığını biliyorum ama son sorum şu: İlk kez Rojava ve Suriye’nin bir siyasetçisi olarak Avrupa’ya geldiniz. Sanırım ileride tekrar gelmeyi veya ABD’ye gitmeyi de planlıyorsunuz?
Abdi: Buraya gelmek büyük bir fırsattı. Gelecekte tekrar olması kesinlikle mümkün.
Chomani: Teşekkür ederim. Size en iyisini diliyorum.
