Trump, kritik bir coğrafi konumda bulunan, maden kaynakları açısından zengin bu adanın ABD’nin denetiminde olmasını istiyor
Arktik Dairesi’nin üzerinde yer alan Grönland, artan uluslararası gerilimler, küresel ısınma ve değişen dünya ekonomisiyle birlikte küresel ticaret ve güvenlik tartışmalarının merkezine yerleşti. ABD Başkanı Donald Trump, Arktik ve Kuzey Atlantik’ten Kuzey Amerika’ya uzanan geçişleri kontrol eden, maden kaynakları açısından zengin bu adanın ABD’nin denetiminde olmasını istiyor.
Grönland, uzun yıllardır ABD’nin müttefiki olan Danimarka’ya bağlı özerk bir bölge. Hem Danimarka yönetimi hem de Grönland hükümeti, Trump’ın bu yöndeki girişimlerine karşı çıkıyor ve adanın geleceğine Grönland halkının karar vereceğini vurguluyor. Topraklarının yaklaşık yüzde 80’i Arktik Dairesi’nin üzerinde bulunan ada, çoğunluğu Inuitlerden oluşan yaklaşık 56 bin kişilik bir nüfusa sahip.
Konumu kritik
Grönland, Kanada’nın kuzeydoğu açıklarında yer alıyor ve topraklarının üçte ikisinden fazlası Arktik Dairesi içinde bulunuyor. Bu konum, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Kuzey Amerika’nın savunması açısından stratejik önem taşıyor. ABD, savaş sırasında Grönland’ı işgal ederek Nazi Almanyası’nın kontrolüne geçmesini önlemeyi ve Kuzey Atlantik’teki hayati deniz yollarını korumayı hedeflemişti.
Soğuk Savaş sonrasında Arktik uzun süre işbirliği alanı olarak görülse de iklim değişikliğiyle birlikte buzulların incelmesi yeni deniz ticaret yollarının açılmasını gündeme getirdi. Bu durum, Rusya ve Çin başta olmak üzere birçok ülke arasında bölgenin zengin maden kaynaklarına erişim konusunda rekabeti yeniden artırdı.
Arktik’te güvenlik kaygıları
Çin, 2018’de kendisini “Arktik’e yakın bir devlet” ilan ederek bölgedeki etkisini artırma hedefini duyurdu ve Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında “Kutup İpek Yolu” planını açıkladı. Dönemin ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, bu adımı sert sözlerle eleştirerek Arktik Okyanusu’nun “yeni bir Güney Çin Denizi”ne dönüşmesini istemediklerini söyledi.
Bu süreçte Rusya da ABD, Kanada, Danimarka ve Norveç ile rekabet halinde Arktik’teki nüfuzunu güçlendirmeye çalışıyor. Moskova, Kuzey Filosu’nun bulunduğu bölgede askeri varlığını artırırken, Sovyet döneminden kalma üsleri yeniden faaliyete geçirdi ve yeni tesisler inşa etti. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, NATO’nun Arktik’teki faaliyetlerinden endişe duyduklarını belirterek, gerekirse askeri kapasitenin artırılacağını açıkladı.
ABD ve Danimarka’nın askeri varlığı
ABD Savunma Bakanlığı, 1951’de imzalanan savunma anlaşması sonrası inşa edilen Pituffik Uzay Üssü’nü Grönland’ın kuzeybatısında işletiyor. Üs, ABD ve NATO için füze uyarı, füze savunması ve uzay gözetleme görevleri yürütüyor. Grönland ayrıca NATO’nun Rus deniz hareketlerini izlediği GIUK (Grönland–İzlanda–Birleşik Krallık) hattının bir bölümünü kontrol ediyor.
Danimarka da Grönland ve Kuzey Atlantik’teki askeri varlığını güçlendirmeye hazırlanıyor. Hükümet, Grönland ve Faroe Adaları yönetimlerinin de dahil olduğu yaklaşık 14,6 milyar kronluk bir savunma paketi açıkladı. Bu kapsamda yeni Arktik devriye gemileri, uzun menzilli insansız hava araçları ve uydu kapasitesi devreye alınacak.
Nadir toprak elementleri
Grönland, cep telefonlarından bataryalara kadar birçok yüksek teknoloji ürününde kullanılan nadir toprak elementleri açısından da zengin kaynaklara sahip. Bu durum, Çin’in bu alandaki küresel hakimiyetini azaltmak isteyen ABD ve diğer Batılı ülkelerin ilgisini çekiyor. Ancak sert iklim koşulları ve sıkı çevre kuralları, madenlerin işletilmesini zorlaştıran başlıca engeller arasında yer alıyor.
